السيد الطباطبائي ( مترجم وشارح : محسن دهقانى )

188

فروغ حكمت ( ترجمه وشرح نهاية الحكمه ) ( فارسى )

طرف ما گفتيم وجود هر معلول در مقايسهء با علت خود از آن جهت كه از خود ، هيچ ندارد و هرچه دارد از علت خود هست وجود رابط و غير مستقل به شمار مىرود ؛ لكن طرفى كه معلول قائم به او هست علت او بوده كه يك طرفِ ربط مىباشد . در اين موارد وجود معلول فقط داراى يك طرف مىباشد . در ساير وجودهاى رابط دو طرف ربط ، وجود دارد : يكى موضوع و ديگرى محمول ؛ مانند « زيد قائم است » كه كلمهء « است » وجود رابط بين زيد و قائم مىباشد . در عالم هستى فقط يك وجود مستقل ، وجود دارد متن الثّالث : أنّ نشأة الوجود لا تتضمّن إلّا . . . و الباقى روابط ونسب وإضافات . ترجمه سوم ، در جهان هستى به جز يك موجود مستقل ، موجود مستقل ديگرى نيست كه او خداى متعال است . ساير موجودات هستى ( در مقايسهء با او ) روابط و نسبت‌ها و اضافات به شمار مىروند . شرح گفتيم وجود هر معلول در مقايسهء با علت خود به ملاك عدم استقلالى كه دارد وجود رابط به شمار مىرود . و از آن جهت كه هستى ، سر تا سر ، معلول ذات خداوند متعال است وجودهاى غير مستقل و رابط محسوب مىشوند ، و جز ذات اقدس او در جهان ، وجود مستقلى نيست . ( بديهى است اين ديدگاه منافات ندارد با آن‌كه ما وجود معلول‌هاى هستى را - با قطع نظر از علت آنها - يكى را با ديگرى مقايسه كرده بعضى را به وجود رابط و بعضى را به وجود مستقل جوهرى و بعضى را به وجود عَرَضى تقسيم نماييم . )